Zelfzorg van enkele delen van het lichaam
Ayurveda legt steeds de nadruk op zelfkennis en juiste zelfzorg om het lichaam zowel inwendig als uitwendig mooi en gezond te houden. De traditionele rol van een ayurvedisch arts is een vakkundige gids te zijn, om mensen op te voeden in zelfzorg en hen ayurvedische medicijnen voor te schrijven om hen terug te brengen naar een punt waar zelfzorg gecontinueerd kan worden.

De Mond
Efficiënte vertering oftewel verbranding en eliminatie oftewel ontgiften staan centraal in zowel gezondheid als schoonheid in Ayurveda. Een goed uiterlijk is niet mogelijk zonder optimaal functioneren van vertering en eliminatie.
De mond is het eerste spijsverteringsorgaan, zijnde de eerste plaats waar voeding het lichaam binnenkomt. Goed kauwen en zeer goed proeven van het voedsel is van essentieel belang voor een efficiënte vertering. Om goed te kauwen heb je sterke tanden en tandvlees nodig. Het juist te kunnen proeven heb je sterke en schone tong en een goede reuk te hebben. Om sterke tanden te hebben moet je minimaal ’s morgens bij het opstaan en ’s avonds voor het slapen de tanden goed te poetsen en te flossen. Belangrijk is ook gelijk het tandvlees goed te masseren. Het beste is om een elektrische tandenborstel te gebruiken.
Ayurveda kent heel wat kruiden die speciaal voor de mond gebruikt kunnen worden. Een bekend kruidenmengsel is Ayu-Oral. Gebruik deze poeder op het eind na het gebruik van tandpasta. De kruiden in Ayu-Oral smaken meestal erg goed, zijn ook verfrissend voor de adem, en helpen de tanden en het tandvlees te versterken. Vergeet ook de tong niet. Zie ook verder over de tong. Vermijd geraffineerde suikers, deze geven gaatjes, maar vooral ook zijn de geraffineerde suikers bekend om het lekken van essentiële mineralen, die belangrijk zijn voor de het versterken van de tanden.

De Tong :
De tong is de spiegel voor de conditie van de ingewanden. Een coating op de tong laat de aanwezigheid zien van Ama. Ama is onverteerd toxisch materiaal met veel bacteriën. Een veelgebruikt woord voor Ama is “slakken”. De coating is een afvalproduct, zoals urine of zweet en hoort elke ochtend te worden verwijderd.
Als heel klein kind hoorde ik elke ochtend mijn vader na het tandenpoetsen uitgebreid zijn tong te poetsen met de daarmee gepaard gaande gerochel. Deze gewoonte heeft hij van ouders en grootouders uit India geleerd. Mijn hele familie, van de kant van beide ouders, hebben de techniek van tong reinigen van de voorouders uit India geleerd. Het tongpoetsen was zo een belangrijk onderdeel, dat er zelfs een sociale controle was. Als iemand zijn of haar tong niet goed had gepoetst, kon je de slechte adem meten ruiken. Reken maar dat deze persoon terstond op afgerekend werd en onmiddellijk terug moest naar de badkamer. Iedereen lette op elkaars adem.

Mijn zoon die heeft het ochtendgerochel van mij nu ook overgenomen en zal niet naar school gaan zonder ook de tong te hebben gepoetst.

Hoe kun je de tong het beste schoonmaken ?
Dit doe je uiteraard na het tanden poetsen met een elektrische borstel. Daarna poets je de tong eerst met een gewone tandenborstel met tandpasta. Indien je (nog) geen elektrische tandenborstel gebruikt, moet je wel verse tandpasta gebruiken om de tong te poetsen. Doe dit een paar maal totdat je merkt dat de slechte adem verdwenen is. Neem daarna een ayurvedische tongschraper, tegenwoordig makkelijk te verkrijgen. Schraap de tong een paar maal voorzichtig, vooral als het ontstoken is. Begin achter de tong en strijk naar voren totdat er geen slijm meer is. Neem de tijd. Je zult merken dat je de hele dag een frisse adem hebt. Niets is zo gênant als mensen een stap terug doen omdat je uit je mond ruikt.
Een dikke coating achter in de tong duidt op problemen met de dikke darm, het midden heeft meer te doen met de dunne darm en de maag.

Welk materiaal moet je gebruiken ?
Gebruik zilver, koper of roestvrij staal.
Het goed kauwen en proeven van het voedsel zal een dikke, plakkerige laag op de tong op den duur doen verdwijnen. Vata mensen zullen daar wat langer over doen, omdat vata mensen een trage vertering hebben.



Tongpoetsen !
In mijn praktijk zie ik elke dag bijna bij elke patiënt een zeer vieze tong.
Op mijn vraag : “Poets u uw tong” wordt er verbaasd naar mij gekeken. Ik heb hier wat reacties op deze vraag.
- Tongpoetsen ? Daar heb ik nog nooit van gehoord.
- Dat heeft de tandarts mij nooit gezegd
- Daar ben ik niet mee opgevoed.
- Tongpoetsen ? Bah, wat vies.
- Kijk maar in de spiegel zei Etienne Premdani en ik schrok me dood.
- Tongpoetsen ? : nog nooit in mij opgekomen.
- Tongpoetsen ?, nog nooit van gehoord.
- Ik heb er geen zin !
- Daarom niet, ben ik niet gewend,
- Dat heeft de tandarts mij niet gezegd
- Ben ik niet mee opgegroeid
- Kijk maar in de spiegel zei Premdani en ik schrok me dood,
- Ik vind het niet vuil !
- Bah, wat vies, tongpoetsen ?
- Tong poetsen : da’s apart”
- Omdat jij dat nog niet tegen mij gezegd had.
- Waar is dat goed voor ?
- Poets je je tong ? : nee, dat doe ik niet. Hoe moet ik dat doen ? Met een houten stokje ?
- Weet ik niet, nooit aan gedacht.
- Ik ga het lekker vinden.
- Omdat ik er nooit van gehoord heb, eerlijk gezegd.
- Zit er niet zo in
- Vergeet ik steeds
 Poetsen !!!, wist niet dat dat kon !
- Soms , niet elke dag
- Nou ik ben wat gaan lezen over ayurveda, daarom ben ik dat gaan doen met een tandenborstel, maar ik heb gelezen dat dat ook kan met een tongschraper
- Wij westerlingen zijn maar smeerpoetsen
- Wij zijn gewoon geen Indiërs , die poetsen alles, hun neus, hun darmen slikken ze iets in, moeten we zo onze best doen om het in ons systeem te krijgen.
- Ik zou niet weten waarom het moet, ik zie er het nut niet van in.
- Was mij niet bekend, ik poets wel mijn tanden
- Nooit aan gedacht, je poetst je tanden, maar je tong ?
- Soms als ik knoflook heb gegeten.
- Waarom niet ? Patiënte : daarom niet, ik bedoel ik heb het nooit geleerd
- Tongpoetsen : flauwekul, niet geleerd.

De keel :
Ook hier gelden dezelfde redenen van reinigen zoals hierboven beschreven bij de mond. Gorgel de keel elke ochtend ook na het tongschrapen om alle slijm en onnodige bacteriën uit de keel te verwijderen. Je kunt dit doen met een kopje lauw water, maar het is beter een mespuntje zeezout en een mespuntje geelwortelpoeder en een klein beetje honing aan toe te voegen. Van geelwortelpoeder en zout is bekend dat ze antibacterieel werken, maar in Ayurveda staat honing ook bekend als een sterke antibacteriële agens. Deze formule helpt ook bij een zere keel.

Oren :
Smeer elke ochtend enkele druppels sesamolie met jouw pink rond de ooropening. Dit helpt om de Vata in balans te brengen. Olie kalmeert Vata, en behoudt een goed gehoor. Ook helpt deze behandeling bij kaakstijfheid. Het masseren van de oren bevoordeelt het hele lichaam, en reduceert vermoeidheid en verfrist de zintuigen.
Trek de oorlel enkele malen flink naar voren en dan weer naar achteren. Wrijf ze goed in met je volle handen totdat de oorlellen gaan tintelen. Gebruik sesamolie of een Ayurvedische olie die Vata in balans brengt. Ikzelf schrijf Vata Taila voor in mijn praktijk.
Tijdens de koude seizoenen is dit de beste methode om warmte in het lichaam te ontwikkelen.

Karna Purana :
Deze methode is een bekende en veel toegepaste Ayurvedische behandeling in India. In Nederland is dat nog niet zo bekend. Bij dit proces wordt de gehoorgang gevuld met warme Vata Taila. Dit moet wel onder een deskundige Ayurvedische arts gebeuren. Indicaties voor deze behandeling zijn :
- pijn en stijfheid in de kaken.
- Oorsuizing en hoge tonen, b.v. bij de ziekte van Meniere.
- Oorpijn
- Hoofdpijn
- Gebit en tandvleesaandoeningen
- Zelfs branderigheid in de voetzolen

De neus :
De neus staat in de Ayurveda bekend als de poort van de hersenen. Net zoals bij het oor gebruik je de pink om wat sesamolie, Anu Taila of een beetje Ghee in elke neusgat te smeren. Het gaat vooral om het slijmvlies van de neusvleugels. Volgens ayurveda zijn de neusslijmvliezen de eindpunten van de hersenen. Via je de neusslijmvliezen stimuleer en voed je de hersenen. Je versterkt hiermee ook de reuk, en kalmeert de geest. Het masseren van het neuspuntje stimuleert het hart. Het masseren van de neusvleugels stimuleert de longen.
Het spoelen van de neus en neusbijholtes is in India een dagelijkse routine. Dit gebeurt met een speciale Neti Pot. Maar met een gewone kleine fles kan dat ook. Gebruik ook hier een mespuntje zeezout met een beetje geelwortelpoeder.
Vooral bij veel slijm door stof en allergieën is deze Ayurvedische behandeling een weldaad.